Site icon Sanatan Roots

भगवद गीता: अध्याय 1, श्लोक 25

Lord Sri Krishna And Bheeshma In Kurukshetra sanatan

&NewLine;<p><strong>भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम्।<br>उवाच पार्थ पश्यैतान्समवेतान्कुरूनिति ॥25॥<&sol;strong><br><br>भीष्म-भीष्म पितामह&semi; द्रोण-द्रोणाचार्य प्रमुखतः-उपस्थिति में&semi; सर्वेषाम्-सब&semi; च और&semi; मही-क्षिताम्-अन्य राजा&semi; उवाच-कहा&semi; पार्थ-पृथा पुत्र&comma; अर्जुनः पश्य देखो&semi; एतान्–इन सबों को&semi; समवेतान्–एकत्रित&semi; कुरून्-कुरु वंशियों को&semi; इति–इस प्रकार।<br><strong><br>Hindi translation &colon;<&sol;strong> भीष्म&comma; द्रोण तथा अन्य सभी राजाओं की उपस्थिति में भगवान श्रीकृष्ण ने कहा कि हे पार्थ&excl; यहाँ पर एकत्रित समस्त कुरुओं को देखो।<br><&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h2 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-ग-त-म-क-र-शब-द-क-महत-व-एकत-और-म-ह-क-द-व-द-व">गीता में &&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द का महत्व&colon; एकता और मोह का द्वंद्व<&sol;h2>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h2 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-प-रस-त-वन">प्रस्तावना<&sol;h2>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p>महाभारत के युद्ध के मैदान में&comma; जब अर्जुन ने अपने रथ को दोनों सेनाओं के मध्य खड़ा करने का आदेश दिया&comma; तब एक ऐसा क्षण आया जो न केवल भारतीय इतिहास बल्कि विश्व के आध्यात्मिक चिंतन को सदा के लिए बदल देने वाला था। इस महत्वपूर्ण क्षण में&comma; भगवान श्रीकृष्ण ने एक शब्द का प्रयोग किया जो सामान्य प्रतीत होता है&comma; लेकिन जिसमें गहन दार्शनिक और मनोवैज्ञानिक महत्व छिपा हुआ था &&num;8211&semi; वह शब्द था &&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi;।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h3 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-क-र-शब-द-क-अर-थ-और-महत-व">&&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द का अर्थ और महत्व<&sol;h3>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h3 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-एकत-क-प-रत-क">एकता का प्रतीक<&sol;h3>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p>&&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द का प्रयोग महाभारत में एक विशेष उद्देश्य के साथ किया गया था। यह शब्द न केवल कौरवों को&comma; बल्कि पांडवों को भी संदर्भित करता था&comma; क्योंकि दोनों ही कुरु वंश के वंशज थे। इस प्रकार&comma; यह शब्द दोनों पक्षों के बीच एक आंतरिक एकता का प्रतीक बन गया।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h4 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-म-ह-ज-ग-त-करन-क-म-ध-यम">मोह जागृत करने का माध्यम<&sol;h4>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p>श्रीकृष्ण ने इस शब्द का चुनाव बड़ी सावधानी से किया था। उनका उद्देश्य अर्जुन के मन में बंधुत्व की भावना जगाना था&comma; जिससे उसमें मोह उत्पन्न हो सके। यह मोह अर्जुन को विचलित करने के लिए आवश्यक था&comma; ताकि श्रीकृष्ण गीता के महान उपदेश को देने का अवसर प्राप्त कर सकें।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h5 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-श-र-क-ष-ण-क-रणन-त">श्रीकृष्ण की रणनीति<&sol;h5>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h5 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-मन-व-ज-ञ-न-क-द-ष-ट-क-ण">मनोवैज्ञानिक दृष्टिकोण<&sol;h5>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p>श्रीकृष्ण की यह रणनीति एक कुशल चिकित्सक की तरह थी। जैसे एक सर्जन पहले रोगी को दर्द निवारक देता है और फिर शल्य क्रिया करता है&comma; वैसे ही श्रीकृष्ण ने पहले अर्जुन के मन में छिपे मोह को जगाया&comma; ताकि बाद में उसे पूरी तरह से नष्ट किया जा सके।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h6 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-द-रदर-श-द-ष-ट-क-ण">दूरदर्शी दृष्टिकोण<&sol;h6>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p>श्रीकृष्ण का यह कदम केवल तत्कालीन परिस्थिति के लिए नहीं&comma; बल्कि आने वाले कलियुग के लिए भी था। उन्होंने भविष्य में मानवता के कल्याण के लिए गीता के सिद्धांतों का उपदेश देने की योजना बनाई थी।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h4 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-क-र-बन-म-ध-तर-ष-ट-रतन">&&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; बनाम &&num;8220&semi;धृतराष्ट्रतन&&num;8221&semi;<&sol;h4>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h4 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-शब-द-चयन-क-महत-व">शब्द चयन का महत्व<&sol;h4>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p>श्रीकृष्ण ने जानबूझकर &&num;8220&semi;धृतराष्ट्रतन&&num;8221&semi; &lpar;धृतराष्ट्र के पुत्र&rpar; के बजाय &&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द का प्रयोग किया। यह चयन बहुत महत्वपूर्ण था क्योंकि&colon;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<ol class&equals;"wp-block-list">&NewLine;<li>&&num;8220&semi;धृतराष्ट्रतन&&num;8221&semi; शब्द स्पष्ट रूप से केवल कौरवों को संदर्भित करता।<&sol;li>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<li>&&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द दोनों पक्षों को एक साथ जोड़ता है।<&sol;li>&NewLine;<&sol;ol>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h5 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-पर-ण-म">परिणाम<&sol;h5>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p>इस शब्द चयन के कारण&colon;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<ol class&equals;"wp-block-list">&NewLine;<li>अर्जुन में द्वंद्व उत्पन्न हुआ।<&sol;li>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<li>युद्ध के औचित्य पर प्रश्न उठे।<&sol;li>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<li>गीता के उपदेश का मार्ग प्रशस्त हुआ।<&sol;li>&NewLine;<&sol;ol>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h4 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-ग-त-म-क-र-शब-द-क-प-रय-ग">गीता में &&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द का प्रयोग<&sol;h4>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h5 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-प-रथम-अध-य-य-म-प-रय-ग">प्रथम अध्याय में प्रयोग<&sol;h5>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p>गीता के प्रथम अध्याय में &&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द का प्रयोग कई बार होता है। यह प्रयोग अर्जुन के मन में उथल-पुथल मचाने में सफल रहा।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h4 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-अन-य-अध-य-य-म-स-दर-भ">अन्य अध्यायों में संदर्भ<&sol;h4>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p>बाद के अध्यायों में भी &&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द का प्रयोग होता है&comma; लेकिन तब तक अर्जुन का मोह धीरे-धीरे कम होने लगता है।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h4 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-क-र-शब-द-क-द-र-शन-क-पहल">&&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द का दार्शनिक पहलू<&sol;h4>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h5 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-अद-व-त-दर-शन-क-प-रत-ब-ब">अद्वैत दर्शन का प्रतिबिंब<&sol;h5>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p>&&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द का प्रयोग अद्वैत दर्शन के मूल सिद्धांत को दर्शाता है &&num;8211&semi; सभी में एकता। यह दिखाता है कि सतह पर दिखने वाले भेद वास्तव में मिथ्या हैं।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h5 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-कर-म-य-ग-क-आध-र">कर्म योग का आधार<&sol;h5>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p>यह शब्द कर्म योग के सिद्धांत को भी प्रतिबिंबित करता है। यह सिखाता है कि हमें अपने कर्तव्य का पालन करना चाहिए&comma; चाहे परिणाम कुछ भी हो।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h4 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-क-र-शब-द-क-मन-व-ज-ञ-न-क-प-रभ-व">&&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द का मनोवैज्ञानिक प्रभाव<&sol;h4>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h5 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-अर-ज-न-पर-प-रभ-व">अर्जुन पर प्रभाव<&sol;h5>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p>अर्जुन पर इस शब्द का गहरा प्रभाव पड़ा। उसने&colon;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<ol class&equals;"wp-block-list">&NewLine;<li>अपने परिवार के प्रति मोह महसूस किया।<&sol;li>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<li>युद्ध के औचित्य पर सवाल उठाए।<&sol;li>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<li>अपने कर्तव्य और नैतिकता के बीच संघर्ष अनुभव किया।<&sol;li>&NewLine;<&sol;ol>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h4 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-आध-न-क-समय-म-प-र-स-ग-कत">आधुनिक समय में प्रासंगिकता<&sol;h4>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p>आज भी&comma; &&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द का यह प्रयोग हमें सिखाता है कि&colon;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<ol class&equals;"wp-block-list">&NewLine;<li>हम सभी एक बड़े परिवार का हिस्सा हैं।<&sol;li>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<li>हमें अपने कर्तव्य का पालन करना चाहिए।<&sol;li>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<li>मोह और आसक्ति से मुक्त होना आवश्यक है।<&sol;li>&NewLine;<&sol;ol>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h4 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-ग-त-क-उपद-श-म-क-र-शब-द-क-य-गद-न">गीता के उपदेश में &&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द का योगदान<&sol;h4>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h5 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-म-ह-स-म-क-त-क-ओर">मोह से मुक्ति की ओर<&sol;h5>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p>श्रीकृष्ण ने &&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द का प्रयोग करके पहले अर्जुन में मोह जगाया और फिर उसे इस मोह से मुक्त होने का मार्ग दिखाया।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h5 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-कर-तव-य-प-लन-क-महत-व">कर्तव्य पालन का महत्व<&sol;h5>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p>इस शब्द के माध्यम से&comma; गीता हमें सिखाती है कि हमें अपने कर्तव्य का पालन करना चाहिए&comma; भले ही वह कितना भी कठिन क्यों न हो।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h4 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-क-र-शब-द-और-आध-न-क-ज-वन">&&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द और आधुनिक जीवन<&sol;h4>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h5 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-व-यक-त-गत-ज-वन-म-प-रय-ग">व्यक्तिगत जीवन में प्रयोग<&sol;h5>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p>हम अपने दैनिक जीवन में &&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द के सिद्धांत को इस प्रकार लागू कर सकते हैं&colon;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<ol class&equals;"wp-block-list">&NewLine;<li>परिवार और समाज में एकता बनाए रखना।<&sol;li>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<li>कठिन परिस्थितियों में भी अपने कर्तव्य का पालन करना।<&sol;li>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<li>मोह और आसक्ति से मुक्त होने का प्रयास करना।<&sol;li>&NewLine;<&sol;ol>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h4 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-स-म-ज-क-स-तर-पर-प-रभ-व">सामाजिक स्तर पर प्रभाव<&sol;h4>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p>समाज के स्तर पर&comma; &&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द के सिद्धांत निम्नलिखित तरीकों से लाभदायक हो सकते हैं&colon;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<ol class&equals;"wp-block-list">&NewLine;<li>सामाजिक एकता को बढ़ावा देना।<&sol;li>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<li>भेदभाव और पूर्वाग्रहों को कम करना।<&sol;li>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<li>सामूहिक कल्याण के लिए काम करना।<&sol;li>&NewLine;<&sol;ol>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h3 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-न-ष-कर-ष">निष्कर्ष<&sol;h3>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p>&&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द&comma; जो प्रथम दृष्टया एक साधारण शब्द प्रतीत होता है&comma; वास्तव में गीता के संपूर्ण दर्शन का सार है। यह हमें एकता&comma; कर्तव्य और मोह से मुक्ति के महत्व को समझाता है। आज के जटिल और विभाजित समय में&comma; &&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द का संदेश पहले से कहीं अधिक प्रासंगिक है। यह हमें याद दिलाता है कि हम सभी एक बड़े परिवार का हिस्सा हैं और हमारा कर्तव्य है कि हम एक-दूसरे के प्रति सम्मान और करुणा के साथ व्यवहार करें।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h4 class&equals;"wp-block-heading" id&equals;"h-क-र-शब-द-क-प-रय-ग-एक-त-लन-त-मक-अध-ययन">&&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द का प्रयोग&colon; एक तुलनात्मक अध्ययन<&sol;h4>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p>निम्नलिखित तालिका &&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द के विभिन्न प्रयोगों और उनके प्रभावों को दर्शाती है&colon;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<figure class&equals;"wp-block-table"><table><thead><tr><th>प्रयोग का संदर्भ<&sol;th><th>उद्देश्य<&sol;th><th>प्रभाव<&sol;th><&sol;tr><&sol;thead><tbody><tr><td>युद्ध के मैदान में<&sol;td><td>एकता का बोध कराना<&sol;td><td>अर्जुन में द्वंद्व उत्पन्न हुआ<&sol;td><&sol;tr><tr><td>गीता के उपदेश में<&sol;td><td>मोह जगाना और फिर नष्ट करना<&sol;td><td>अर्जुन को कर्तव्य का बोध हुआ<&sol;td><&sol;tr><tr><td>दैनिक जीवन में<&sol;td><td>सामाजिक एकता बढ़ाना<&sol;td><td>भेदभाव कम होता है<&sol;td><&sol;tr><tr><td>आध्यात्मिक साधना में<&sol;td><td>अद्वैत भाव जगाना<&sol;td><td>आत्म-साक्षात्कार का मार्ग प्रशस्त होता है<&sol;td><&sol;tr><&sol;tbody><&sol;table><&sol;figure>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p>इस प्रकार&comma; हम देखते हैं कि &&num;8220&semi;कुरु&&num;8221&semi; शब्द का प्रयोग न केवल गीता में&comma; बल्कि हमारे दैनिक जीवन और आध्यात्मिक साधना में भी महत्वपूर्ण भूमिका निभाता है। यह हमें एकता&comma; कर्तव्य और आत्म-ज्ञान की ओर ले जाता है।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p><&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<div class&equals;"wp-block-buttons is-content-justification-space-between is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-3d213aab wp-block-buttons-is-layout-flex">&NewLine;<div class&equals;"wp-block-button"><a class&equals;"wp-block-button&lowbar;&lowbar;link wp-element-button" href&equals;"https&colon;&sol;&sol;sanatanroots&period;com&sol;&percnt;e0&percnt;a4&percnt;ad&percnt;e0&percnt;a4&percnt;97&percnt;e0&percnt;a4&percnt;b5&percnt;e0&percnt;a4&percnt;a6-&percnt;e0&percnt;a4&percnt;97&percnt;e0&percnt;a5&percnt;80&percnt;e0&percnt;a4&percnt;a4&percnt;e0&percnt;a4&percnt;be-&percnt;e0&percnt;a4&percnt;85&percnt;e0&percnt;a4&percnt;a7&percnt;e0&percnt;a5&percnt;8d&percnt;e0&percnt;a4&percnt;af&percnt;e0&percnt;a4&percnt;be&percnt;e0&percnt;a4&percnt;af-1-&percnt;e0&percnt;a4&percnt;b6&percnt;e0&percnt;a5&percnt;8d&percnt;e0&percnt;a4&percnt;b2&percnt;e0&percnt;a5&percnt;8b&percnt;e0&percnt;a4&percnt;95-24&sol;">Previous<&sol;a><&sol;div>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<div class&equals;"wp-block-button"><a class&equals;"wp-block-button&lowbar;&lowbar;link wp-element-button" href&equals;"https&colon;&sol;&sol;sanatanroots&period;com&sol;&percnt;e0&percnt;a4&percnt;ad&percnt;e0&percnt;a4&percnt;97&percnt;e0&percnt;a4&percnt;b5&percnt;e0&percnt;a4&percnt;a6-&percnt;e0&percnt;a4&percnt;97&percnt;e0&percnt;a5&percnt;80&percnt;e0&percnt;a4&percnt;a4&percnt;e0&percnt;a4&percnt;be-&percnt;e0&percnt;a4&percnt;85&percnt;e0&percnt;a4&percnt;a7&percnt;e0&percnt;a5&percnt;8d&percnt;e0&percnt;a4&percnt;af&percnt;e0&percnt;a4&percnt;be&percnt;e0&percnt;a4&percnt;af-1-&percnt;e0&percnt;a4&percnt;b6&percnt;e0&percnt;a5&percnt;8d&percnt;e0&percnt;a4&percnt;b2&percnt;e0&percnt;a5&percnt;8b&percnt;e0&percnt;a4&percnt;95-26&sol;">Next<&sol;a><&sol;div>&NewLine;<&sol;div>&NewLine;

Exit mobile version